عقربه آمپر آب خودرو برای راننده مثل ضربان قلب برای پزشک است. اگر مالک سدان محبوب کرمان موتور باشید، حتماً میدانید که داغ کردن جک J5 یا بالا رفتن ناگهانی آمپر آب این خودرو، یکی از کابوسهای شبانه در ترافیکهای سنگین کلانشهرها یا گردنههای تیز کشور است. جک جی ۵ (JAC J5) چه در نسخه ۱.۵ لیتری دندهای و چه در مدل پرفروشتر ۱.۸ لیتری اتوماتیک، خودروی جانسخت و موقری است؛ اما سیستم خنککاری موتور آلومینیومی آن، ریزهکاریهایی دارد که اگر از آنها غافل شوید، هزینههای سنگینی روی دستتان میگذارد.
قدیمیهای بازار چراغبرق تهران یک ضربالمثل معروف دارند که میگوید: «موتور آلومینیومی مثل چینی بندزده است؛ یکبار که حرارت بالا بخورد و واشر بسوزاند، دیگر هیچوقت آن موتور فابریک اولش نمیشود!»
در این مقاله تخصصی از مجله خودرویی جک یار قصد داریم سیستم خنککاری این سدان آلومینیومی را روی میز تشریح بگذاریم. اگر خودروی شما در ترافیک داغ میکند، در سربالایی کم میآورد یا مدام آب کم میکند، این راهنمای جامع عیبیابی ریشهای برای شما نوشته شده است. تا انتهای متن با ما همراه باشید تا مثل یک مکانیک کهنهکار، زبان آمپر آب ماشین خود را بفهمید.
جدول عیبیابی سریع داغ کردن جک J5
برای اینکه در یک نگاه متوجه وضعیت بحرانی خودرو شوید، جدول زیر علائم مشهود، علتهای زیرپوستی و قطعات متهم در بروز این مشکل را برای شما خلاصه کرده است:
| نشانه مشهود آمپر آب | علت فنی و زیرپوستی | قطعه یا بخش متهم سیستم | نوع اقدام فوری |
| بالا رفتن آمپر در سرعت بالا و اتوبان | گرفتگی مجاری داخلی یا ضعیف شدن پمپاژ آب | رادیاتور / واترپمپ | توقف در بغل جاده و بررسی جریان آب |
| بالا رفتن آمپر در ترافیک یا درجا کار کردن | عدم تبادل حرارتی هوا یا قطعی جریان برق فن | موتور فن / رلههای کالسکه ای | روشن کردن بخاری و بررسی چرخش فنها |
| بالا رفتن ناگهانی و برقآسای آمپر (کمتراز ۵ دقیقه) | مسدود شدن کامل مسیر گردش آب به رادیاتور | ترموستات (قفل شده در حالت بسته) | خاموش کردن موتور پس از خنکسازی موضعی |
| کم شدن مداوم آب بدون وجود نشتی ظاهری | فرار کمپرس موتور به داخل آب یا تبخیر ریز | واشر سرسیلندر / درب رادیاتور | تست کمپرس در تعمیرگاه تخصصی |
| روشن شدن چراغ چک همراه با بوی تند ضدیخ | ترکیدگی اتصالات یا اورینگهای اتصالات | شیلنگهای رابط یا هوزینگ آب | توقف کامل و تعویض اتصالات پلاستیکی |
علائم و نشانههای بالا رفتن دمای موتور جک J5
قبل از اینکه موتور خودرو به مرحله جوش آوردن کامل و خروج بخار از زیر کاپوت برسد، علائمی از خود بروز میدهد. هوشمندی یک راننده در شناسایی همین نشانههای اولیه است:
- رد شدن عقربه از خط وسط: در شرایط استاندارد، عقربه آمپر آب جک J5 باید همیشه یک خط مانده به وسط یا دقیقاً روی خط وسط (محدوده ۸۵ تا ۹۰ درجه) ثابت بماند. هرگونه تمایل عقربه به سمت بالا، اولین هشدار سیستم است.
- شنیده شدن صدای «قلقل» آب از پشت داشبورد: این صدا معمولاً در زمان گاز دادن شنیده میشود و نشاندهنده ورود هوا به چرخه خنککاری یا شروع فرآیند جوش آمدن مایع در رادیاتور بخاری داخل اتاق است.
- افت شدید راندمان و کپ کردن موتور: موتورهای آلومینیومی جک با بالا رفتن دما دچار کاهش تراکم هوا شده و کشش خودرو بهشدت افت میکند.
- کارکرد مداوم و با صدای بلند فنها (دور تند): اگر صدای فن خودرو شبیه به صدای موتور جت شده و قطع نمیشود اما آمپر پایین نمیآید، یک اختلال جدی وجود دارد.
بخوانید: بالا رفتن آمپر آب جک جی ۵
علتهای داغ کردن جک J5 و راه حلهای فنی
سیستم خنککاری جک J5 یک سیکل بسته هماهنگ است. برای درک بهتر، بیایید قطعات اصلی این چرخه را کالبدشکافی کنیم.
۱. ترموستات؛ دروازهبان مسیر خنککاری
ترموستات یک شیر مکانیکی حساس به حرارت است. وظیفه آن این است که وقتی موتور سرد است، مسیر آب به رادیاتور را مسدود نگه دارد تا موتور زودتر به دمای کاری ایده آل برسد. پس از رسیدن دما به حدود ۸۳ تا ۸۸ درجه سانتیگراد، این شیر باز شده و اجازه میدهد آب داغ جهت خنک شدن وارد رادیاتور شود.
علت خرابی و راه حل: اگر کپسول جیوهای ترموستات خاصیت خود را از دست بدهد، ترموستات در حالت بسته قفل میشود. در این حالت آب درون بلوک موتور میچرخد و داغ و داغتر میشود اما راهی به رادیاتور ندارد. راه حل فنی، تعویض این قطعه با نمونه اصلی شرکتی (کد فنی مخصوص موتور ۱.۸ یا ۱.۵) است.
۲. واترپمپ (پمپ آب)؛ قلب تپنده گردش مایعات
واترپمپ وظیفه دارد مایع خنککننده را با فشار بالا در تمام مجاری موتور و رادیاتور به حرکت درآورد. نیروی این قطعه در مدل دندهای از تسمه تایم و در مدل اتوماتیک از تسمه دینام (تسمه تجهیزات جانبی) تامین میشود.
علت خرابی و راه حل: به دلیل عدم استفاده از ضدیخ مناسب، پرههای فلزی یا پلاستیکی داخل واترپمپ دچار خوردگی و زنگزدگی شدید میشوند. در این حالت، واترپمپ میچرخد اما توانایی جابهجا کردن حجم آب مورد نیاز را ندارد. نشانهاش این است که ماشین در اتوبان و دور موتور بالا داغ میکند. راه حل، باز کردن و تعویض کامل واترپمپ به همراه واشر آببندی مرغوب است.
۳. مجموعه فنهای رادیاتور و سیستم رلهها
در خودروی جک جی ۵، دو عدد فن پرقدرت پشت رادیاتور تعبیه شده است. این فنها توسط کامپیوتر خودرو (ECU) و بر اساس فرامینی که از سنسور دمای آب (فشنگی آب) دریافت میشود، در دو دور «کند» و «تند» مدیریت میشوند.
علت خرابی و راه حل: سوختن زغالهای موتور فن، خرابی مقاومت فن (جهت فعالسازی دور کند) یا خال زدن و ذوب شدن رلههای فن در جعبه فیوز کالسکه ای داخل موتور، باعث از کار افتادن فنها میشود. اگر فنها در ترافیک شهری روشن نشوند، آب رادیاتور بدون تبادل حرارتی هوا باقی مانده و جوش میآید. راه حل، تست الکتریکی سیمکشی، تعویض رلههای معیوب یا تعویض کامل مجموعه موتور فن است.
۴. رادیاتور آب و درب رادیاتور؛ ایستگاه نهایی تبادل حرارت
رادیاتور آب جک J5 از نوع آلومینیومی با کانالهای بسیار ظریف و عرضی است. درب رادیاتور نیز یک قطعه ساده نیست؛ بلکه مجهز به دو سوپاپ فشار و خلاء است که فشار کل سیستم را در حدود ۰.۹ تا ۱.۱ بار تنظیم میکند تا دمای جوش آب بالا برود.
علت خرابی و راه حل: گرفتگی کانالهای ریز رادیاتور به دلیل رسوبات گچی آب لولهکشی، یا چسبیدن گل و خاک و حشرات به پرههای خارجی رادیاتور (پشت سپر)، مانع عبور جریان هوا و خنک شدن آب میشود. همچنین خرابی لاستیک درب رادیاتور باعث کاهش فشار سیستم و تبخیر مداوم آب میشود. راه حل، شستشوی دورهای شبکه خارجی، سیخ زدن رادیاتور در مراکز تخصصی یا تعویض درب رادیاتور با نمونه استاندارد است.
راهنما: کم شدن آب رادیاتور در j5
راهنمای تست و عیبیابی ساده توسط مالک خودرو
اگر در جاده هستید و آمپر آب بالا رفته است، بدون نیاز به ابزار پیچیده میتوانید با این ۳ روش ساده، متهم اصلی را پیدا کنید:
- تست اختلاف دمای شیلنگها (بررسی ترموستات): با احتیاط کامل، دست خود را به شیلنگ ضخیم بالایی رادیاتور و سپس شیلنگ پایینی نزدیک کنید. اگر شیلنگ بالایی داغِ داغ بود اما شیلنگ پایینی سرد یا ولرم بود، شک نکنید که ترموستات قفل کرده و آب به رادیاتور نمیرسد.
- تست اجباری مدار با کولر (بررسی سیستم برقی فن): سیستم تهویه (کولر) خودرو را روشن کنید. با روشن شدن کولر، کامپیوتر جک J5 موظف است فوراً فنها را با دور تند وارد مدار کند. اگر با روشن کردن کولر هیچ فنی روشن نشد، ایراد از رلهها، فیوزها یا سیمکشی موتور فن است.
- تست فشار سیستم (بررسی سلامت واشر): صبحها قبل از استارت زدن و زمانی که موتور کاملاً سرد است، درب رادیاتور را باز کنید. اگر به محض باز کردن درب، صدای خروج گاز شدید (مثل باز کردن درب نوشابه) شنیدید یا آب به بیرون پرتاب شد، نشاندهنده کمپرس زدن موتور به داخل سیستم آب و علائم اولیه سوختن واشر سرسیلندر است.
بیشتر بدانید: نشانههای خرابی واترپمپ
تجربه تعمیرکاران
گشتوگذاری در راسته مکانیکهای خودروهای چینی در خیابان دماوند تهران یا میدان منجم تبریز، حقایق جالبی را درباره سیستم حرارتی جک J5 روشن میکند. آقا مرتضی، یکی از تراشکاران و مکانیکهای باسابقه بازار تهران، تجربیات خود را اینگونه بیان میکند:
«بیشتر مالکان جک J5 اتومات فکر میکنند چون ماشینشان خنککن گیربکس دارد، نیازی به چک کردن مداوم آب ندارند. در حالی که خنککن گیربکس ۱.۸ دقیقاً در مسیر آب موتور است. وقتی رادیاتور رسوب میگیرد، هم موتور داغ میکند و هم گیربکس ضربه میزند (تقه میزند). من همیشه به مشتریهایم میگویم: آب لولهکشی توی رادیاتور جک ریختن، مثل ریختن سم توی باک ماشین است! این رادیاتورها فقط آب مقطر دیونیزه شده و ضدیخ مرغوب میخواهند تا رسوب نگیرند.»
مشاهده کنید: کار نکردن فن رادیاتور j5
تفاوت سیستم خنککاری در جک J5
خودروی جک J5 در دو نسخه در بازار ایران یافت میشود که از نظر سیستم خنککاری تفاوتهای ساختاری با هم دارند:
- نسخه ۱.۵ لیتری دندهای: موتور این مدل از نوع VVT طراحی شرکت میتسوبیشی است. سیستم خنککاری سادهتری دارد، حجم آب کمتری میگیرد و واترپمپ آن مستقیماً با تسمه تایم درگیر است. حساسیت این موتور به دمای بالا کمی کمتر از مدل اتوماتیک است.
- نسخه ۱.۸ لیتری اتوماتیک: موتور این خودرو طراحی خود شرکت جک (موتورهای سری 4G93 یا همان خروجیهای مستقل شرکت) است. این موتور به دلیل وجود خنککن روغن گیربکس اتوماتیک (Heat Exchanger)، یک سیکل حرارتی بسیار پیچیدهتر دارد. در این مدل، بالا رفتن دمای آب موتور مستقیماً باعث داغ شدن روغن گیربکس و در نتیجه آسیب به ساعت و باندهای گیربکس اتوماتیک میشود. بنابراین، مراقبت از آمپر آب در مدل اتوماتیک دوبرابر حیاتیتر است.
بررسی کنید: خرابی ترموستات جک j5
قطعات مرتبط
داغ کردن موتور یک پدیده انفرادی نیست؛ وقتی دمای موتور بالا میرود، قطعات زیر در یک زنجیره مخرب آسیب میبینند:
- واشر سرسیلندر: اولین قربانی حرارت بالا است. ورق واشر دفرمه شده و آب و روغن قاطی میشوند.
- سنسور دمای آب (فشنگی): حرارت بالا باعث سوختن یا خطای ارسال دیتای این سنسور به کامپیوتر میشود.
- اورینگها و اتصالات پلاستیکی هوزینگ: پلاستیکهای به کار رفته در هوزینگ آب جک J5 پس از چند بار داغ کردن، خشک و شکننده شده و دچار نشتیهای ریز میشوند.
- روغن موتور: حرارت بالا باعث شکست ساختار مولکولی روغن و از بین رفتن خاصیت روانکاری آن میشود که نتیجه آن یاتاقان زدن موتور است.
اقدام پیشنهادی در زمان جوش آوردن
اگر در جاده یا اتوبان متوجه شدید آمپر آب جک J5 به محدوده خطرناک (خط قرمز) رسیده است، خونسردی خود را حفظ کرده و دقیقاً مراحل زیر را اجرا کنید:
- خودرو را متوقف کنید ولی خاموش نکنید: خاموش کردن ناگهانی موتور داغ یعنی توقف حرکت واترپمپ و قفل شدن آب داغ داخل موتور؛ این کار باعث چسبیدن رینگ و پیستون به دیواره سیلندر میشود. خودرو را خلاص کنید.
- بخاری را با آخرین درجه روشن کنید: فن بخاری را روی بیشترین سرعت و دما قرار دهید. رادیاتور بخاری مثل یک رادیاتور کمکی عمل کرده و بخشی از گرمای موتور را به داخل اتاق میکشد تا دمای موتور فروکش کند.
- کاپوت را بالا بزنید و وضعیت فنها را ببینید: با احتیاط کاپوت را باز کنید. اگر فنها در حال چرخیدن هستند ولی دما پایین نمیآید، با احتیاط فرآیند خنککاری بیرونی رادیاتور را آغاز کنید.
- روی شبکه رادیاتور آب بریزید: هرگز روی بلوک سیلندر آلومینیومی آب نریزید، چون بلافاصله ترک میخورد. آب را فقط روی پرههای آلومینیومی رادیاتور (از جلو) اسپری کنید یا بریزید تا دما پایین بیاید.
- هرگز درب رادیاتور را باز نکنید: فشار بالای سیستم خنککاری در زمان جوش آوردن، باز کردن درب رادیاتور را تبدیل به یک ضامن نارنجک میکند که آب جوش بالای ۱۱۰ درجه را به صورت شما میپاشد.
زمان مراجعه به تعمیرکار تخصصی
هر زمان که با علائم زیر مواجه شدید، زمان بررسیهای خانگی به پایان رسیده و باید خودرو را ترجیحاً با خودروبر به تعمیرگاههای تخصصی منتقل کنید:
- مخلوط شدن آب و روغن (شیری رنگ شدن روغن موتور یا وجود لکههای چربی غلیظ در مخزن انبساط).
- خروج دود سفید غلیظ و پیوسته از اگزوز خودرو که بوی شیرین (بوی ضدیخ) میدهد.
- بالا رفتن مداوم آمپر آب پس از تعویض قطعات مصرفی مثل ترموستات و درب رادیاتور.
- روشن شدن چراغ استاپ (Stop) یا چراغ چک موتور همزمان با بالا رفتن آمپر.
سوالات متداول
هنگام کولر گرفتن، کندانسور (رادیاتور کولر) که دقیقاً جلوی رادیاتور آب نصب شده، گرمای شدیدی تولید میکند. اگر فنهای خودرو در دور تند ضعیف شده باشند یا فاصله بین دو رادیاتور با خاک، پر یا حشرات مسدود شده باشد، تبادل حرارتی انجام نشده و خودرو داغ میکند. تمیز کردن سالانه فضای بین دو رادیاتور این مشکل را حل میکند.
خیر، این یک باور غلط و سنتی است. موتورهای آلومینیومی جک برای کارکرد بهینه نیاز به دمای ثابت دارند. حذف ترموستات باعث نوسان شدید دما (سرد شدن در اتوبان و داغ شدن ناگهانی در ترافیک) میشود که عامل اصلی ترک خوردن سرسیلندر و تاب برداشتن آن است. به جای حذف، از ترموستات استاندارد با دمای بازشدن مناسب استفاده کنید.
بهترین فرمول، ترکیب ۵۰ درصد ضدیخ/ضدجوش استاندارد پایه روغنی (اتیلن گلیکول) با ۵۰ درصد آب مقطر استاندارد (دیونیزه) است. از ریختن آب لولهکشی، آب تصفیه خانگی یا آب معدنی در رادیاتور جک جداً خودداری کنید.
این رلهها در جعبه فیوز داخل موتور (جعبه کالسکه ای باریک کنار باتری) قرار دارند. به دلیل جریان الکتریکی بالایی که فنهای جک در دور تند میکشند، پایههای این رلهها به مرور زمان داغ شده و ذوب میشوند یا به اصطلاح «خال میزنند» که باعث قطع شدن برق فن میشود.
دیر روشن شدن خودرو در صبحها همراه با ریپ زدن، سفت شدن شدید شیلنگهای آب رادیاتور پس از چند دقیقه کارکرد موتور، کم شدن آب بدون وجود نشتی و بالا آمدن حبابهای هوا در مخزن رزرو از علائم اولیه هستند.
جمعبندی و نتیجهگیری
سیستم خنککاری خودروی جک J5 شریان حیاتی این سدان کرمان موتور است. پاشنه آشیل این سیستم، استفاده از قطعات یدکی بیکیفیت غیراصلی و آب حاوی املاح است. با سرویسهای دورهای منظم، تعویض دو سال یکبار ضدیخ، استفاده از آب مقطر و چک کردن مداوم رلههای فن، میتوانید برای همیشه با مشکل داغ کردن جک J5 خداحافظی کنید و از سواری با این خودرو لذت ببرید.
از اینکه تا پایان این مقاله تخصصی همراه مجله خودرویی جک یار بودید از شما سپاسگزاریم. تجربه شما برای ما و سایر مالکان جک بسیار ارزشمند است؛ آیا جک شما هم تا به حال دچار بالا رفتن آمپر آب شده است؟ برای حل آن چه کار کردهاید؟ سوالات و تجربیات خود را در بخش دیدگاهها در پایین همین صفحه بنویسید تا کارشناسان فنی جک یار در کوتاهترین زمان ممکن شما را راهنمایی کنند.
راهنمای کلی : خرابی های رایج جک J5: (راهنمای جامع عیبیابی)
دیدگاهتان را بنویسید