جک J5، این سدان محبوب و خوشتراش کرمان موتور که در دو نسخه دندهای و اتوماتیک سالها خط تولید این خودروساز کرمانی را بیمه کرده بود، هنوز هم در میان خودروهای کارکرده بازار ایران جایگاه محکمی دارد. سواری نرم، اتاق جادار و هندلینگ قابل قبول از ویژگیهایی است که مالکان این خودرو به آن افتخار میکنند. اما گاهی اوقات، این سواری لذتبخش با یک رفتار عجیب و دلهرهآور خراب میشود؛ کافی است در اتوبانهای تهران با سرعت بالای ۸۰ کیلومتر در ساعت در حال حرکت باشید و پدال ترمز را لمس کنید، ناگهان زیر پایتان لرزش عجیبی حس میشود و فرمان خودرو شروع به شلاق زدن و تکانهای ریز و سریع به چپ و راست میکند.
یافتن علت لرزش فرمان جک J5 هنگام ترمز گرفتن یکی از دغدغههای همیشگی رانندگانی است که امنیت سرنشینان برایشان در اولویت قرار دارد. این لرزش نه تنها حس ناامنی شدیدی به راننده منتقل میکند، بلکه نشاندهنده یک ناهماهنگی و استهلاک پنهان در قطعات چرخ جلو است.
اگر در گشت و گذارهای خود به دنبال قطعه، سری به مغازههای شلوغ و بااصالت بازار چراغبرق تهران یا تعمیرگاههای قدیمی جاده مخصوص بزنید، استادکارهای باسابقه حرفهای جالبی برای گفتن دارند. استاد رحیم، از تراشکاران و ترمزسازان پیشکسوت حوالی خیابان قزوین که مو سفید کردهی این راه است، همیشه به شاگردانش میگوید: «پسر جان، لرزش فرمان موقع ترمز زدن مثل سرفهکردن آدم است؛ نشان میدهد یک جای گلویش چرک کرده! راننده میآید میگوید لنت گرانقیمت انداختم، بالانس چرخ هم رفتم، پس چرا فرمان ماشین مثل بید میلرزد؟ به او میگویم دیسک چرخ این ماشین یک تیکه چدن ظریف است؛ وقتی داغ داغ میروی کارواش یا داخل چاله آب اتوبان میافتی، دیسک تاب برمیدارد. حالا لنت نو چطور بنشیند روی دیسکی که موج دارد؟ ترمز که میزنی، لنت روی موجها بالا و پایین میشود و این لگد زدن را از طریق سیبک و جعبهفرمان میفرستد بالا تا دستهایت روی فرمان بلرزد.»
در این مقاله کاملاً فنی، عمیق و کاربردی از مجله تخصصی جک یار قصد داریم سیستم ترمز چرخ جلو، دیسکها، کالیپرها و قطعات جلوبندی جک جی ۵ را روی میز کالبدشکافی بگذاریم تا ریشه این لرزشهای اعصابخردکن را پیدا کرده و راهکارهای اصولی آن را بررسی کنیم.
جدول عیبیابی لرزش فرمان جک J5 هنگام ترمزگیری
قبل از ورود به جزییات قطعات، این جدول یک دید کلی از نوع لرزش، علتهای زیرپوستی و قطعات درگیر به شما میدهد:
| نشانه و رفتار لرزش فرمان | وضعیت بروز مشکل | علت فنی و زیرپوستی | قطعه یا بخش متهم سیستم |
| لرزش شدید فرمان بدون لرزش پدال ترمز | فقط در سرعتهای بالای ۸۰ کیلومتر | تاب داشتن یا ناهمواری موضعی دیسکهای ترمز جلو | دیسک چرخهای جلو / بلبرینگ چرخ |
| لرزش همزمان فرمان و پدال ترمز زیر پا | در تمامی سرعتها هنگام فشردن پدال | دفرمگی شدید دیسکهای جلو و عقب یا ناهمواری لنت | دیسکهای ترمز جلو و عقب / کالیپرها |
| تکانهای شدید فرمان به همراه صدای تقتق چرخ | هنگام ترمزگیری ملایم در پیچها | لقی شدید در اتصالات جلوبندی و بوشها | بوش طبق بزرگ / سیبک فرمان / طبقها |
| لرزش فرمان در سرعت بالا که با ترمز گرفتن تشدید میشود | در حین حرکت عادی و تشدید با ترمز | بالانس نبودن چرخها مضاف بر تاب خفیف دیسک | رینگ و لاستیک / دیسک چرخ جلو |
بررسی کنید: خرابی دیسک ترمز جک J5
علائم و نشانههای همراه با لرزش فرمان در جک J5
لرزش فرمان هنگام ترمزگیری معمولاً علائم فرعی دیگری هم به همراه دارد که توجه به آنها کار عیبیابی را برای شما راحتتر میکند:
- سفت شدن یا دوپا شدن پدال ترمز: در لحظهای که فرمان میلرزد، احساس میکنید پدال ترمز هم زیر پای شما بالا و پایین میرود و یکنواخت نیست.
- کاهش توان بازدارندگی خودرو: احساس میکنید مسافت توقف خودرو نسبت به گذشته بیشتر شده و ترمزها مثل همیشه تیز و قاطع عمل نمیکنند.
- داغ شدن بیش از حد رینگ چرخ جلو: پس از رانندگی، رینگ چرخ جلو حرارت بسیار بالایی دارد که نشاندهنده درگیری مداوم لنت با دیسک چرخ است.
- کشیده شدن خودرو به یک سمت: در حین ترمز گرفتن و لرزش فرمان، ماشین تمایل دارد به سمت چپ یا راست جاده متمایل شود.
علتهای احتمالی لرزش فرمان و کالبدشکافی
سیستم تعلیق و ترمز جک J5 یک زنجیره به هم پیوسته است. برای اینکه بدانیم چرا فرمان دچار نوسان میشود، باید کارکرد قطعات اصلی این بخش را بشناسیم.
مرتبط بخوانید: لرزش فرمان جک J5 در سرعت بالا J5
۱. دیسک ترمز جلو (Brake Rotors)؛ متهم ردیف اول
دیسک ترمز یک قطعه مدور چدنی است که همراه با چرخهای خودرو میچرخد و کالیپر ترمز با فشردن لنتها به دو طرف آن، خودرو را متوقف میکند.
علت خرابی و عملکرد: دیسک ترمز وظیفه دارد انرژی جنبشی چرخ را از طریق اصطکاک با لنت به انرژی حرارتی تبدیل کند. دیسک ترمز جک J5 از نوع خنکشونده (تهویهدار) است. اگر بعد از ترمزگیریهای طولانی در ترافیک یا سرازیر شدن از جادههای کوهستانی، رینگ خودرو ناگهان با آب سرد کارواش یا آب باران برخورد کند، دیسک دچار شوک حرارتی شدید شده و آلیاژ چدن آن تاب برمیدارد (دفرمه میشود). وقتی لنت ترمز روی این دیسک ناهموار قرار میگیرد، در بخشهای ضخیم دیسک نیروی بیشتری وارد میکند و در بخشهای نازک رها میشود. این نوسان هیدرولیکی از طریق روغن ترمز به پدال و از طریق اتصالات فرمان به غربیلک منتقل میشود.
۲. بوشهای طبق و سیبکهای جلوبندی؛ ضربهگیرهای خسته
طبقها قطعات فلزی شبیه به جناغ هستند که شاسی خودرو را به مکانیزم چرخ متصل میکنند و بوشهای لاستیکی بزرگ و کوچک درون آنها وظیفه جذب ضربات را دارند. سیبک فرمان نیز اتصال دهنده جعبه فرمان به سگدست چرخ است.
علت خرابی و عملکرد: بوشهای طبق و سیبکها وظیفه دارند لرزشهای ریز جاده و ترمزگیری را خفه کنند و به شاسی اجازه ندهند که اتاق به لرزه بیفتد. اگر بوش طبق بزرگ چرخ جلوی جک J5 دچار پارگی یا دفرمگی شود، یا سیبک فرمان لقی پیدا کند، سیستم تعلیق دیگر صلبیت لازم را ندارد. در این حالت، حتی اگر دیسک چرخ شما تاب خیلی کمی داشته باشد که در حالت عادی حس نمیشود، به دلیل نبود بوش سالم برای جذب ارتعاش، این لرزش مستقیماً از طریق میل فرمان بالا آمده و زیر دست راننده آشکار میشود.
۳. کالیپر ترمز و پینهای راهنما (Brake Caliper)؛ چنگال هیدرولیکی ناهمگون
کالیپر ترمز پوسته فلزی سنگینی است که پیستون هیدرولیکی را در خود جای داده و با فشار روغن، لنتها را به دیسک میفشارد. این کالیپر روی دو پین فلزی (بوش کالیپر) به صورت کشویی حرکت میکند.
علت خرابی و عملکرد: کالیپر ترمز باید لنتها را به صورت کاملاً موازی و با فشار برابر به دیسک بچسباند. اگر گردگیرهای پین کالیپر جک J5 پاره شوند، گریس داخل آنها خشک شده و پینها زنگ میزنند. این امر باعث میشود کالیپر اصطلاحاً کج یا “گیرپژ” کند. وقتی کالیپر کج ترمز میگیرد، لنت به صورت زاویهدار روی دیسک مینشیند و فشار نامتوازنی وارد میکند که خود عامل لرزشهای شدید فرمان در سرعتهای بالا است.
۴. فلنج و بلبرینگ چرخ (Wheel Hub)؛ تکیهگاه نامیزان
فلنج چرخ قطعهای است که دیسک ترمز روی آن پیچ میشود و بلبرینگ چرخ درون آن قرار دارد تا چرخ بتواند به راحتی حول محور خود بچرخد.
علت خرابی و عملکرد: فلنج چرخ باید آرایش کاملاً عمود و بدون کوچکترین انحرافی نسبت به محور چرخ داشته باشد. در اثر تصادفات، افتادن در چالههای بسیار عمیق خیابانهای ایران با سرعت بالا، یا جا زدن غیراصولی بلبرینگ چرخ با چکش به جای پرس هیدرولیک، فلنج چرخ جک J5 کج میشود. وقتی فلنج کج باشد، حتی اگر دیسک ترمز نو و آکبند روی ماشین ببندید، دیسک باز هم با انحراف میچرخد و ترمز گرفتن با لرزش فرمان همراه خواهد بود.
اگر فرمان جک J5 شما موقع ترمز گرفتن میلرزد، قبل از رفتن به تعمیرگاه میتوانید با این دو آزمایش ساده، حدس خود را دقیقتر کنید:
- تست تشخیص دیسک جلو از دیسک عقب: در یک مسیر خلوت و مسطح با سرعت حدود ۶۰ کیلومتر در ساعت حرکت کنید. دست خود را شل روی فرمان بگذارید. حالا بدون اینکه پدال ترمز را فشار دهید، ترمز دستی خودرو را به آرامی و با احتیاط بالا بکشید (دکمه ترمز دستی را نگه دارید تا قفل نشود).
- نتیجه الف: اگر با بالا کشیدن ترمز دستی، لرزش شدیدی در اتاق و زیر صندلی حس کردید اما فرمان تکان نخورد، دیسکهای چرخ عقب شما تاب دارند.
- نتیجه ب: اگر با ترمز دستی هیچ لرزشی ایجاد نشد، اما با فشردن پدال ترمز فرمان شروع به شلاق زدن کرد، مطمئن باشید که عیب از دیسکهای ترمز جلو یا اتصالات جلوبندی چرخهای جلو است.
- تست چشمی و لمسی دیسک چرخ (در حالت کاملاً سرد): پس از اینکه خودرو چند ساعت پارک بود و چرخها کاملاً خنک شدند، انگشت خود را از بین پرههای رینگ آلومینیومی جک J5 عبور داده و روی سطح دیسک ترمز بکشید. سطح دیسک باید مانند شیشه صاف باشد. اگر شیارهای عمیق (شبیه به جاده خاکی) یا یک لبه تیز و پلهمانند در لبه بیرونی دیسک احساس کردید، این ناهمواریها عامل اصلی عدم نشست صحیح لنت و لرزش فرمان هستند.
بیشتر بدانید: سوت کشیدن لنت ترمز جک J5
تجربه تعمیرکاران
شنیدن تجربیات اهالی بازار و گاراژهای تخصصی، راهحلهای میانبر جالبی را پیش پای ما میگذارد. آقا مرتضی، یکی از تراشکاران ماهر و متخصص سیستمهای ترمز در بازار امیرکبیر تهران، تجربه عینی خود را درباره جک J5 اینگونه بازگو میکند:
«خطای رایج میان رانندههای جک جی ۵ این است که وقتی فرمان میلرزد، سریع میروند یک جفت دیسک ترمز نو میخرند و روی ماشین میبندند؛ اما بعد از دو هزار کیلومتر دوباره لرزش برمیگردد! راز کار اینجاست که وقتی دیسک نو روی فلنج کهنه و کثیف بسته میشود، گرد و خاک و زنگزدگیهای پشت فلنج اجازه نمیدهند دیسک کاملاً صاف بنشیند. من همیشه به شاگردانم میگویم قبل از بستن دیسک نو، روی فلنج را با فرچه سیمی و اسپری ترمز آنقدر بسابید تا مثل آینه برق بیفتد. خیلی وقتها هم دیسک اصلی ماشین گوشت کافی دارد و نیازی به تعویض نیست؛ ما با دستگاه تراش دیسک روکار (درجا) دیسک را روی خود ماشین تراش میدهیم. اینطوری دیسک دقیقاً با محور چرخش خود چرخ بالانس و صاف میشود و لرزش فرمان برای همیشه میرود.»
تفاوت نسخههای جک J5 در سیستم ترمز
سیستم ترمز چرخهای جلوی جک J5 در هر دو نسخه دندهای (۱.۵ لیتری) و اتوماتیک (۱.۸ لیتری) از نظر ساختار کلی دیسک و کالیپر کاملاً شبیه به یکدیگر است. اما یک تفاوت تجربی و زیرپوستی وجود دارد: خودروهای اتوماتیک به دلیل حذف کلاچ و خزش دائمی گیربکس در ترافیک، دفعات ترمزگیری بسیار بیشتری دارند. به همین دلیل، دیسک ترمز در مدل اتوماتیک جک J5 بسیار سریعتر داغ میشود و در نتیجه، احتمال تاب برداشتن دیسک جلو و بروز لرزش فرمان در نسخههای اتوماتیک نسبت به مدلهای دستی، کارکردی بسیار زودتر دارد. دارندگان نسخه اتوماتیک باید در انتخاب لنتهای خنکتر (مانند لنتهای سرامیکی معتبر) دقت بیشتری داشته باشند.
قطعات مرتبط و استهلاک ناشی از رها کردن عیب
اگر به لرزش فرمان هنگام ترمزگیری بیتوجهی کنید و با خودرو به همان صورت رانندگی کنید، این ضربات مداوم فرکانس بالا آسیبهای زنجیرهواری به قطعات زیر وارد میکند:
- جعبه فرمان و چهارشاخ فرمان: ضربات فرمان مستقیماً به دندهشانه جعبهفرمان وارد شده و باعث لقی زودرس و ایجاد صدای تقتق در فرمان میشود.
- بلبرینگ چرخ جلو: نوسانات مداوم لنت روی دیسک ناهموار، فشار جانبی شدیدی به بلبرینگ چرخ وارد کرده و گریس آن را خشک میکند که منجر به خرابی و زوزه کشیدن بلبرینگ چرخ میشود.
- لاستیکسایی: لرزشهای مداوم زاویههای کمبر و کستر چرخ را به هم میزند و باعث میشود لبههای داخلی یا خارجی لاستیک جلو به سرعت کچل و ساییده شوند.
زمان مراجعه به تعمیرکار تخصصی
کاربر گرامی، سیستم ترمز و جلوبندی خودرو، ضامن جان شما در سرعتهای بالا است. باز کردن دیسک ترمز، کالیپرها و تشخیص لقی سیبکها نیازمند ابزارهای دقیقی مثل ساعت اندیکاتور (برای سنجش تاب دیسک) و جکهای هیدرولیکی کارگاهی است. توصیه میشود به دلیل خطرات ناشی از هوا گرفتن مدار ترمز، کج بستن پیچهای کالیپر یا سفت نکردن اصولی اتصالات جلوبندی، از باز کردن این قطعات حساس در خانه خودداری کرده و در صورت مشاهده علائم زیر، فوراً به تعمیرگاههای تخصصی مراجعه کنید:
- لرزش فرمان به قدری شدید است که کنترل خودرو در سرعتهای بالای ۶۰ کیلومتر از دست شما خارج میشود.
- شنیده شدن صدای شدید فلز به فلز (خرخر شدید) از چرخها همزمان با لرزش فرمان در هنگام ترمزگیری.
- خالی شدن ناگهانی پدال ترمز زیر پا یا نیاز به چند بار پا زدن (پمپ کردن) برای متوقف شدن خودرو.
- انحراف شدید و ناگهانی خودرو به یک سمت جاده به محض لمس پدال ترمز.
سوالات متداول
اگر ضخامت دیسک چرخ جک J5 در اثر تراشهای قبلی از حد مینیموم مشخص شده توسط کارخانه (که روی لبه دیسک حک شده) کمتر نشود، تراش دادن دیسک، به ویژه با دستگاههای تراش روکار دیسک، یک راهکار کاملاً استاندارد، اقتصادی و موفق برای رفع لرزش فرمان است.
بالانس چرخها مربوط به وزن ناهمگون رینگ و لاستیک در حال چرخش آزاد است، اما لرزش هنگام ترمزگیری ناشی از نقص در سطح اصطکاکی دیسک چرخ است. بالانس نبودن چرخ در حرکت عادی لرزش ایجاد میکند، اما تاب دیسک فقط و فقط در لحظه فشردن پدال ترمز فرمان را میلرزاند.
بله، لنتهای ترمز غیراستاندارد و فوقالعاده سفت (دارای ذرات فلزی درشت) به دلیل عدم توزیع یکنواخت گرما بر روی دیسک، باعث ایجاد لکههای حرارتی روی چدن دیسک میشوند که به مرور زمان دیسک را دچار تابدیدگی موضعی کرده و فرمان را به لرزه میاندازد.
هزینه کار بستگی به منشأ عیب دارد؛ اگر مشکل با یک تراش دیسک روکار حل شود، هزینه بسیار منصفانه خواهد بود. اما اگر فلنج چرخ کج شده باشد یا بوشهای طبق بزرگ پاره شده باشند، هزینه خرید قطعات جلوبندی و اجرت تعویض به آن اضافه خواهد شد.
مهمترین نکته این است که از ورود ناگهانی خودرو به چاله آبها پس از ترمزگیریهای طولانی خودداری کنید و هرگز بلافاصله پس از طی مسافتهای طولانی در شهر یا اتوبان، خودرو را به کارواش نبرید و اجازه دهید دیسکها به صورت طبیعی با جریان هوا خنک شوند.
جمعبندی
لرزش فرمان جک J5 هنگام ترمز گرفتن، یک هشدار واضح از سوی سیستم ترمز خودرو است که بیش از همه انگشت اتهام را به سمت تاب برداشتن دیسکهای ترمز جلو یا خرابی بوشهای طبق جلوبندی نشانه میرود. نادیده گرفتن این عیب شاید در روزهای اول تنها یک آلودگی حرکتی و اعصابخردکنی ساده به نظر برسد، اما در درازمدت جعبهفرمان و بلبرینگ چرخهای شما را نابود خواهد کرد. با یک بررسی چشمی ساده، پرهیز از شوکهای حرارتی به چرخها و مراجعه به موقع به تعمیرکار برای تراش درجا یا تعویض قطعات، میتوانید دوباره همان سواری نرم و بی صلوات را از این سدان کرمان موتور هدیه بگیرید.
از اینکه این مقاله فوقتخصصی عیبیابی را در مجله خودرویی جک یار مطالعه کردید، صمیمانه سپاسگزاریم. نظرات، تجربیات عینی و سوالات شما مالکان محترم در تعمیرگاهها، بهترین چراغ راه برای دیگر رانندگان است. آیا جک J5 شما هم دچار لرزش فرمان موقع ترمزگیری شده است؟ برای حل آن دیسکها را تراش دادید یا تعویض کردید؟ تجربیات و دیدگاههای خود را در بخش نظرات در پایین همین صفحه بنویسید تا کارشناسان فنی جک یار در کوتاهترین زمان ممکن شما را راهنمایی کنند.
مطالعه کنید: خرابی های رایج جک J5: (راهنمای جامع عیبیابی)
دیدگاهتان را بنویسید